Danh Mục
THIÊN THỨ HAI MƯƠI BA
雜 療 方 第 二 十 三
退 五 臟 虛 熱 ， 四 時 加 減 柴 胡 飲 子 方 ：
冬 三 月 加 柴 胡 八 分 白 朮 八 分 陳 皮 五 分 大 腹 檳榔 四 枚 並 皮 子 用 生 薑 五 分 桔 梗 七 分 春 三 月 加 枳 實 減 白 朮 共 六 味 夏 三 月 加 生 薑 三 分 枳 實 五 分 甘 草三 分 共 八 味 秋 三 月 加 陳 皮 三 分 共 六 味
上 各 ● 咀 ， 分 為 三 貼 ， 一 貼 以 水 三 升 ， 煮 取 二 升， 分 溫 三 服 ； 如 人 行 四 五 里 進 一 服 ， 如 四 體 壅 ， 添 甘 草少 許 ， 每 貼 分 作 三 小 貼 ， 每 小 貼 以 水 一 升 ， 煮 取 七 合 ，溫 服 ， 再 合 滓 為 一 服 。 重 煮 ， 都 成 四 服 。 疑非 仲 景 方 。
長 服 訶 黎 勒 丸 方 ： 疑 非 仲 景 方 。
訶 黎 勒 煨 陳 皮 厚 朴 各 三 兩
上 三 味 ， 末 之 ， 煉 蜜 丸 如 梧 子 大 ， 酒 飲 服 二 十 丸， 加 至 三 十 丸 。
三 物 備 急 丸 方 ： 見 《 千 金 》 司 空 裴秀 為 散 用 亦 可 。 先 和 成 汁 ， 乃 傾 口 中 ， 令 從 齒 間
得 入 ， 至 良 驗 。
大 黃 一 兩 乾 薑 一 兩 巴 豆 一 兩 去 皮 心 熬 ， 外 研如 脂
上 藥 各 須 精 新 ， 先 搗 大 黃 、 乾 薑 為 末 ， 研 巴 豆 內中 ， 合 治 一 千 杵 ， 用 為 散 ， 蜜 和 丸 亦 佳 ， 密 器 中 貯 之 ，莫 令 歇 。 主 心 腹 諸 卒 暴 百 病 ， 若 中 惡 客 忤 ， 心 腹 脹 滿 ，卒 痛 如 錐 刺 ， 氣 急 口 噤 ， 停 尸 卒 死 者 ， 以 煖 水 苦 酒 服 大豆 許 三 四 丸 ， 或 不 下 ， 捧 頭 起 ， 灌 令 下 咽 ， 須 臾 當 差 ，如 未 差 ， 更 與 三 丸 ， 當 腹 中 鳴 ， 即 吐 下 便 差 。 若 口 噤 ，亦 須 折 齒 灌 之 。
治 傷 寒 令 愈 不 復 ， 紫 石 寒 食 散 方 ： 見《 千 金 翼 》 。
紫 石 英 白 石 英 赤 石 脂 鐘 乳 研 煉 栝 蔞 根 防風 桔 梗 文 蛤 鬼 臼 各 十 分 太 乙 餘 糧 十 分 燒 乾 薑 附 子 炮 去 皮 桂 枝 去 皮 各 四 分
上 十 三 味 ， 杵 為 散 ， 酒 服 方 寸 匕 。
救 卒 死 方 ：
薤 搗 汁 ， 灌 鼻 中 。
又 方 ：
雄 雞 冠 ， 割 取 血 ， 管 吹 內 鼻 中 。
豬 脂 如 雞 子 大 ， 苦 酒 一 升 ， 煮 沸 灌 喉 中 。
雞 肝 及 血 ， 塗 面 上 ， 以 灰 圍 四 旁 ， 立 起 。
大 豆 二 七 粒 ， 以 雞 子 白 并 酒 和 ， 盡 以 吞 之 。
救 卒 死 而 壯 熱 者 方 ：
礬 石 半 斤 ， 以 水 一 斗 半 煮 消 ， 以 漬 腳 ， 令 沒 踝 。
救 卒 死 而 目 閉 者 方 ：
騎 牛 臨 面 ， 搗 薤 汁 灌 耳 中 ， 吹 皂 莢 末 鼻 中 ， 立 效 。
救 卒 死 而 張 口 反 折 者 方 ：
灸 手 足 兩 爪 後 十 四 壯 了 ， 飲 以 五 毒 諸 膏 散 。 有巴 豆 者 。
救 卒 死 而 四 肢 不 收 ， 失 便 者 方 ：
馬 屎 一 升 ， 水 三 斗 ， 煮 取 二 斗 以 洗 之 ， 又 取 牛 洞 稀糞 也 一 升 ， 溫 酒 灌 口 中 。 灸 心 下 一 寸 ， 臍 上 三 寸 ，臍 下 四 寸 ， 各 一 百 壯 ， 差 。
救 小 兒 卒 死 而 吐 利 ， 不 知 是 何 病 方 ：
狗 屎 一 丸 ， 絞 取 汁 以 灌 之 ； 無 濕 者 ， 水 煮 乾 者 ， 取汁 。
尸 蹶 ， 脈 動 而 無 氣 ， 氣 閉 不 通 ， 故 靜 而 死 也 ， 治方 ： 脈 證 見 上 卷 。 菖 蒲 屑 ， 內 鼻兩 孔 中 吹 之 ， 令 人 以 桂 屑 著 舌 下 。
又 方 ：
剔 取 左 角 髮 方 寸 ， 燒 末 ， 酒 和 ， 灌 令 入 喉 立 起 。
救 卒 死 ， 客 忤 死 ， 還 魂 湯 主 之 方 。 《千 金 方 》 云 ： 主 卒 忤 鬼 擊 飛 尸 ， 諸 奄 忽 氣 絕 ， 無 復 覺 ，或 已 無 脈 ， 口 噤 拗 不 開 ， 去 齒 下 湯 。 湯 下 口 不 下 者 ， 分病 人 髮 左 右 ， 捉 肩 引 之 。 藥 下 復 增 取 一 升 ， 須 臾 立 蘇。
麻 黃 三 兩 去 節 。 一 方 四 兩 杏 仁 去 皮 尖 ， 七 十個 甘 草 一 兩 炙 《 千 金 》 用 桂 心 二 兩 。
上 三 味 ， 以 水 八 升 ， 煮 取 三 升 ， 去 滓 ， 分 令 嚥 之， 通 治 諸 感 忤 。
又 方 ：
韭 根 一 把 烏 梅 二 七 個 吳 茱 萸 半 升 ， 炒
上 三 味 ， 以 水 一 斗 煮 之 ， 以 病 人 櫛 內 中 ， 三 沸 ，櫛 浮 者 生 ， 沉 者 死 ， 煮 取 三 升 ， 去 滓 分 飲 之 。
救 自 縊 死 ， 旦 至 暮 ， 雖 已 冷 ， 必 可 治 ； 暮 至 旦 ，小 難 也 ， 恐 此 當 言 陰 氣 盛 故 也 。 然 夏 時 夜 短 於 晝 ， 又 熱， 猶 應 可 治 。 又 云 ： 心 下 若 微 溫 者 ， 一 日 以 上 ， 猶 可 治之 方 。
徐 徐 抱 解 ， 不 得 截 繩 ， 上 下 安 被 臥 之 ， 一 人 以 腳踏 其 兩 肩 ， 手 少 挽 其 髮 ， 常 弦 弦 勿 縱 之 ； 一 人 以 手 按 據胸 上 ， 數 動 之 ； 一 人 摩 捋 臂 脛 ， 屈 伸 之 。 若 已 僵 ， 但 漸漸 強 屈 之 ， 并 按 其 腹 ， 如 此 一 炊 頃 ， 氣 從 口 出 ， 呼 吸 眼開 ， 而 猶 引 按 莫 置 ， 亦 勿 苦 勞 之 ， 須 臾 ， 可 少 與 桂 枝 湯及 粥 清 ， 含 與 之 ， 令 濡 喉 ， 漸 漸 能 嚥 ， 及 稍 止 ， 若 向 令兩 人 以 管 吹 其 兩 耳 ， 好 ， 此 法 最 善 ， 無 不 活 也 。
凡 中 暍 死 ， 不 可 使 得 冷 ， 得 冷 便 死 ， 療 之 方 ：
屈 草 帶 ， 繞 暍 人 臍 ， 使 三 兩 人 溺 其 中 ， 令 溫 。 亦 可用 熱 泥 和 屈 草 ， 亦 可 扣 瓦 碗 底 ， 按 及 車 缸 ， 以 著 暍 人 ，取 令 溺 須 得 流 去 ， 此 謂 道 路 窮 ， 卒 無 湯 當 令 溺 其 中 ， 欲使 多 人 溺 ， 取 令 溫 ， 若 湯 ， 便 可 與 之 ， 不 可 泥 及 車 缸 ，恐 此 物 冷 ， 暍 既 在 夏 月 ， 得 熱 泥 土 ， 暖 車 缸 ， 亦 可 用 也。
救 溺 死 方 ：
取 灶 中 灰 兩 石 餘 ， 以 埋 人 ， 從 頭 至 足 ， 水 出 七 孔 ，即 活 。
上 療 自 縊 溺 暍 之 法 并 出 自 張 仲 景 為 之 ， 其 意 殊 絕， 殆 非 常 情 所 及 ， 本 草 所 能 關 ， 實 救 人 之 大 術 矣 ， 傷 寒家 數 有 暍 病 ， 非 此 遇 熱 之 暍 。 見 《 外 臺》 《 肘 後 》 目 。
治 馬 墜 及 一 切 筋 骨 損 方 ： 見 《 肘 後方 》 。
大 黃 一 兩 ， 切 浸 湯 成 下 緋 帛 如 手 大 燒 灰
亂 髮 如 雞 子 大 燒 灰 用 久 用 炊 單 布 一 尺 ， 燒 灰 敗 蒲 一 握 三 寸 桃 仁 四 十 九 枚 ， 去 皮 尖 熬 甘 草 如 中 指節 ， 炙 剉 。
上 七 味 ， 以 童 子 小 便 ， 量 多 少 ， 煎 成 湯 ， 內 酒 一大 盞 ， 次 下 大 黃 ， 去 滓 ， 分 溫 三 服 ， 先 剉 敗 蒲 席 半 領 ，煎 湯 浴 ， 衣 被 蓋 覆 ， 斯 須 ， 通 利 數 行 ， 痛 楚 立 差 ， 利 及浴 水 赤 ， 勿 怪 ， 即 瘀 血 也
TẠP LIỆU PHƯƠNG ĐỆ NHỊ THẬP TAM。
thối ngũ tạng hư nhiệt ， tứ thì gia giảm sài hồ ẩm tử phương ：
đông tam nguyệt gia sài hồ bát phân bạch truật bát phân trần bì ngũ phân đại phúc tân lang tứ mai tịnh bì tử dụng sanh khương ngũ phân kết ngạnh thất phân xuân tam nguyệt gia chỉ thật giảm bạch truật cộng lục vị hạ tam nguyệt gia sanh khương tam phân chỉ thật ngũ phân cam thảo tam phân cộng bát vị thu tam nguyệt gia trần bì tam phân cộng lục vị
thượng các ●
trớ ， phân vi tam thiếp ， nhất thiếp dĩ thủy tam thăng ， chử thủ nhị thăng ， phân ôn tam phục ； như nhân hành tứ ngũ lí tiến nhất phục ， như tứ thể ủng ， thiêm cam thảo thiểuhứa ， mỗi thiếp phân tác tam tiểu thiếp ， mỗi tiểu thiếp dĩ thủy nhất thăng ， chử thủ thất hợp ， ôn phục ， tái hợp chỉ vi nhất phục 。 trọng chử ， đô thành tứ phục 。 nghi phi trọngcảnh phương 。
trường phục ha lê lặc hoàn phương ： nghi phi trọng cảnh phương 。
ha lê lặc ổi trần bì hậu phác các tam lưỡng
thượng tam vị ， mạt chi ， luyện mật hoàn như ngô tử đại ， tửu ẩm phục nhị thập hoàn ， gia chí tam thập hoàn 。
tam vật bị cấp hoàn phương ： kiến 《 thiên kim 》 ti không bùi tú vi tán dụng diệc khả 。 tiên hòa thành trấp ， nãi khuynh khẩu trung ， lệnh tòng xỉ gian
đắc nhập ， chí lương nghiệm 。
đại hoàng nhất lưỡng kiền khương nhất lưỡng ba đậu nhất lưỡng khứ bì tâm ngao ， ngoại nghiên như chi
thượng dược các tu tinh tân ， tiên đảo đại hoàng 、 kiền khương vi mạt ， nghiên ba đậu nội trung ， hợp trì nhất thiên xử ， dụng vi tán ， mật hòa hoàndiệc giai ， mật khí trung trữ chi ， mạc lệnh hiết 。 chủ tâm phúc chư tốt bạo bách bệnh ， nhược trung ác khách ngỗ ， tâm phúc trướng mãn ， tốt thống như trùythứ ， khí cấp khẩu cấm ， đình thi tốt tử giả ， dĩ noãn thủy khổ tửu phục đại đậu hứa tam tứ hoàn ， hoặc bất hạ ， phủng đầu khởi ， quán lệnh hạ yết ， tu duđương soa ， như vị soa ， canh dữ tam hoàn ， đương phúc trung minh ， tức thổ hạ tiện soa 。 nhược khẩu cấm ， diệc tu chiết xỉ quán chi 。
trị thương hàn lệnh dũ bất phục ， tử thạch hàn thực tán phương ： kiến 《 thiên kim dực 》 。
tử thạch anh bạch thạch anh xích thạch chi chung nhũ nghiên luyện quát lâu căn phòng phong kết ngạnh văn cáp quỷ cữu các thập phân thái ất dưlương thập phân thiêu kiền khương phụ tử pháo khứ bì quế chi khứ bì các tứ phân
thượng thập tam vị ， xử vi tán ， tửu phục phương thốn chủy 。
cứu tốt tử phương ：
giới đảo trấp ， quán tị trung 。
hựu phương ：
hùng kê quan ， cát thủ huyết ， quản xuy nội tị trung 。
trư chi như kê tử đại ， khổ tửu nhất thăng ， chử phí quán hầu trung 。
kê can cập huyết ， đồ diện thượng ， dĩ hôi vi tứ bàng ， lập khởi 。
đại đậu nhị thất lạp ， dĩ kê tử bạch tịnh tửu hòa ， tận dĩ thôn chi 。
cứu tốt tử nhi tráng nhiệt giả phương ：
phàn thạch bán cân ， dĩ thủy nhất đẩu bán chử tiêu ， dĩ tí cước ， lệnh một hõa 。
cứu tốt tử nhi mục bế giả phương ：
kị ngưu lâm diện ， đảo giới trấp quán nhĩ trung ， xuy tạo giáp mạt tị trung ， lập hiệu 。
cứu tốt tử nhi trương khẩu phản chiết giả phương ：
cứu thủ túc lưỡng trảo hậu thập tứ tráng liễu ， ẩm dĩ ngũ độc chư cao tán 。 hữu ba đậu giả 。
cứu tốt tử nhi tứ chi bất thu ， thất tiện giả phương ：
mã thỉ nhất thăng ， thủy tam đẩu ， chử thủ nhị đẩu dĩ tẩy chi ， hựu thủ ngưu đỗng hi phẩn dã nhất thăng ， ôn tửu quán khẩu trung 。 cứu tâm hạ nhất thốn ， tề thượng tamthốn ， tề hạ tứ thốn ， các nhất bách tráng ， soa 。
cứu tiểu nhi tốt tử nhi thổ lợi ， bất tri thị hà bệnh phương ：
cẩu thỉ nhất hoàn ， giảo thủ trấp dĩ quán chi ； vô thấp giả ， thủy chử kiền giả ， thủ trấp 。
thi quyết ， mạch động nhi vô khí ， khí bế bất thông ， cố tĩnh nhi tử dã ， trì phương ： mạch chứng kiến thượng quyển 。 xương bồ tiết ， nội tị lưỡng khổng trung xuy chi ， lệnh nhân dĩ quế tiết trứ thiệt hạ 。
hựu phương ：
dịch thủ tả giác phát phương thốn ， thiêu mạt ， tửu hòa ， quán lệnh nhập hầu lập khởi 。
cứu tốt tử ， khách ngỗ tử ， hoàn hồn thang chủ chi phương 。 《 thiên kim phương 》 vân ： chủ tốt ngỗ quỷ kích phi thi ， chư yểm hốt khí tuyệt ， vô phục giác ， hoặc dĩ vômạch ， khẩu cấm ảo bất khai ， khứ xỉ hạ thang 。 thang hạ khẩu bất hạ giả ， phân bệnh nhân phát tả hữu ， tróc kiên dẫn chi 。 dược hạ phục tăng thủ nhất thăng ， tu du lập tô。
ma hoàng tam lưỡng khứ tiết 。 nhất phương tứ lưỡng hạnh nhân khứ bì tiêm ， thất thập cá cam thảo nhất lưỡng chích 《 thiên kim 》 dụng quế tâm nhị lưỡng 。
thượng tam vị ， dĩ thủy bát thăng ， chử thủ tam thăng ， khứ chỉ ， phân lệnh yết chi ， thông trì chư cảm ngỗ 。
hựu phương ：
cửu căn nhất bả ô mai nhị thất cá ngô thù du bán thăng ， sao
thượng tam vị ， dĩ thủy nhất đẩu chử chi ， dĩ bệnh nhân trất nội trung ， tam phí ， trất phù giả sanh ， trầm giả tử ， chử thủ tam thăng ， khứ chỉ phân ẩm chi 。
cứu tự ải tử ， đán chí mộ ， tuy dĩ lãnh ， tất khả trì ； mộ chí đán ， tiểu nan dã ， khủng thử đương ngôn âm khí thịnh cố dã 。 nhiên hạ thì dạ đoản vu trú ， hựu nhiệt ， doứng khả trì 。 hựu vân ： tâm hạ nhược vi ôn giả ， nhất nhật dĩ thượng ， do khả trì chi phương 。
từ từ bão giải ， bất đắc tiệt thằng ， thượng hạ an bị ngọa chi ， nhất nhân dĩ cước đạp kì lưỡng kiên ， thủ thiểu vãn kì phát ， thường huyền huyền vật túng chi ； nhất nhân dĩthủ án cứ hung thượng ， sổ động chi ； nhất nhân ma loát tí hĩnh ， khuất thân chi 。 nhược dĩ cương ， đãn tiệm tiệm cường khuất chi ， tịnh án kì phúc ， như thử nhất xuy khoảnh， khí tòng khẩu xuất ， hô hấp nhãn khai ， nhi do dẫn án mạc trí ， diệc vật khổ lao chi ， tu du ， khả thiểu dữ quế chi thang cập chúc thanh ， hàm dữ chi ， lệnh nhu hầu ， tiệmtiệm năng yết ， cập sảo chỉ ， nhược hướng lệnh lưỡng nhân dĩ quản xuy kì lưỡng nhĩ ， hảo ， thử pháp tối thiện ， vô bất hoạt dã 。
phàm trung yết tử ， bất khả sử đắc lãnh ， đắc lãnh tiện tử ， liệu chi phương ：
khuất thảo đái ， nhiễu yết nhân tề ， sử tam lưỡng nhân nịch kì trung ， lệnh ôn 。 diệc khả dụng nhiệt nê hòa khuất thảo ， diệc khả khấu ngõa oản để ， án cập xa hang ， dĩtrứ yết nhân ， thủ lệnh nịch tu đắc lưu khứ ， thử vị đạo lộ cùng ， tốt vô thang đương lệnh nịch kì trung ， dục sử đa nhân nịch ， thủ lệnh ôn ， nhược thang ， tiện khả dữ chi ， bất khả nê cập xa hang ， khủng thử vật lãnh ， yết kí tại hạ nguyệt ， đắc nhiệt nê thổ ， noãn xa hang ， diệc khả dụng dã 。
cứu nịch tử phương ：
thủ táo trung hôi lưỡng thạch dư ， dĩ mai nhân ， tòng đầu chí túc ， thủy xuất thất khổng ， tức hoạt 。
thượng liệu tự ải nịch yết chi pháp tịnh xuất tự trương trọng cảnh vi chi ， kì ý thù tuyệt ， đãi phi thường tình sở cập ， bổn thảo sở năng quan ， thật cứu nhân chi đại thuật hĩ ， thương hàn gia sổ hữu yết bệnh ， phi thử ngộ nhiệt chi yết 。 kiến 《 ngoại thai 》 《 trửu hậu 》 mục 。
trì mã trụy cập nhất thiết cân cốt tổn phương ： kiến 《 trửu hậu phương 》 。
đại hoàng nhất lưỡng ， thiết tẩm thang thành hạ phi bạch như thủ đại thiêu hôi
loạn phát như kê tử đại thiêu hôi dụng cửu dụng xuy đan bố nhất xích ， thiêu hôi bại bồ nhất ác tam thốn đào nhân tứ thập cửu mai ， khứ bì tiêm ngao cam thảo nhưtrung chỉ tiết ， chích tỏa 。
thượng thất vị ， dĩ đồng tử tiểu tiện ， lượng đa thiểu ， tiên thành thang ， nội tửu nhất đại trản ， thứ hạ đại hoàng ， khứ chỉ ， phân ôn tam phục ， tiên tỏa bại bồ tịch bánlĩnh ， tiên thang dục ， y bị cái phúc ， tư tu ， thông lợi sổ hành ， thống sở lập soa ， lợi cập dục thủy xích ， vật quái ， tức ứ huyết dã 。