SÂM NGỌC LINH VỊ THUỐC QUÝ CỦA VIỆT NAM

Mốc son của ngành dược liệu nước nhà

– Ngày 19-3-1973, đoàn điều tra dược liệu Ban Dân y Khu 5 đã phát hiện một loài “nhân sâm đốt trúc” mọc thành quần thể ở độ cao 1.800m tại núi Ngọc Linh thuộc huyện Đắc Tô, tỉnh Kon Tum.

– Năm 1974, qua báo về kết quả phân tích sơ bộ thành phần hóa học cây sâm này so với sâm Triều Tiên và sâm tam thất, Khu ủy 5 đã cho bảo vệ chặt chẽ vùng sâm này và sử dụng chữa bệnh có hiệu quả cho các thương bệnh binh, cán bộ và nhân dân dưới tên gọi là sâm K5. Trải qua hơn bốn mươi năm với hàng trăm công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, sâm K5 hay còn gọi sâm Ngọc Linh, sâm Việt Nam, đã được cả thế giới biết đến với tên khoa học Panax vietnamensis, thuộc họ Nhân sâm – Araliaceae, là một loài sâm đặc hữu của nước ta, một cây thuốc quý của thế giới.

Thành phần hóa học

– Thành phần hóa học của thân rễ và rễ củ sâm Ngọc Linh chứa hơn 50 hợp chất saponin, ngoài 26 saponin có cấu trúc đã biết trong sâm Triều Tiên, Trung Quốc và Nhật Bản, còn có 24 saponin có cấu trúc mới, đó là thành phần hoạt chất có tác dụng sinh học chủ yếu của sâm Ngọc Linh. Hàm lượng saponin toàn phần rất cao, đến 10,75% ở thân rễ cây mọc hoang. Còn có 7 hợp chất polyacetylen; 17 acid béo trong đó có các acid palnitic, stearic, oleic, linoleic và linolenic; 18 acid amin trong đó có đủ 8 loại acid amin cần thiết cho cơ thể; 20 nguyên tố vi lượng trong đó có Fe, Mn, Co, Se, K. Các thành phần khác là glucid, tinh dầu. Trong thân rễ tươi có daucosterol.

Các hợp chất Ginsenosid có khung Dammaran trong Sâm Ngọc Linh

Tác dụng dược lý

– Theo nghiên cứu dược lý hiện đại: Sâm Ngọc Linh thể hiện các tác dụng dược lý tiêu biểu của Nhân sâm – Araliaceae như: tăng lực – chống nhược sức, chống stress, gia tăng sức đề kháng của cơ thể, bảo vệ tế bào gan và phòng chống ung thư.

– Đặc biệt, sâm Việt Nam còn thể hiện một số tác dụng đặc hữu so với sâm Triều Tiên và một số loài sâm khác như: tác dụng giải lo âu, chống trầm cảm, chống oxy hóa và tác dụng kháng khuẩn. Cụ thể, thân rễ và rễ củ sâm Ngọc Linh có 13 tác dụng và chủ trị như sau:

• 1. Tăng thể lực, chống nhược sức, chủ trị chữa suy nhược cơ thể;
• 2. Kích thích các hoạt động của não bộ, chữa suy nhược thần kinh;
• 3. Tác dụng kiểu nội tiết tố sinh dục, chữa được suy nhược sinh dục;
• 4. Tăng tạo hồng cầu và hemoglobin, chủ trị thiếu máu;
• 5. Đặc hiệu với vi khuẩn Streptococci, chủ trị viêm họng;
• 6. Chống stress, giải lo âu và chống trầm cảm, chủ trị các bệnh lý gây bởi stress.
• 7. Tác dụng tăng cường chức năng gan và bảo vệ tế bào gan, chủ trị xơ gan, giải độc gan;
• 8.Giảm cholesterol huyết, giảm lipit, tăng HDL (cholesterol tốt, có lợi sức khỏe), nên chủ trị xơ vữa động mạch;
• 9. Hạ đường huyết, hiệp lực với thuốc hạ đường huyết, hỗ trợ điều trị tiểu đường;
• 10. Điều hòa hoạt động tim mạch, chủ trị loạn nhịp tim, hạ huyết áp;
• 11.Chống oxy hóa (antioxidant), chủ trị lão hóa;
• 12. Phòng chống ung thư, hỗ trợ thuốc trị ung thư;
• 13. Gia tăng sức đề kháng không đặc hiệu, chủ trị suy giảm miễn dịch.

 Theo y học cổ truyền: Vị đắng, tính ôn (ấm), Qui kinh Tâm và Thận có tác dụng đại bổ nguyên khí, ích huyết, sinh tân dịch, ích trí, làm sáng mắt, trừ tà khí, làm chậm lão hoá, tăng tuổi thọ.

Cách tính tuổi Sâm Ngọc Linh

Sâm Ngọc Linh là cây dược liệu sống lâu năm, càng lâu càng quý. Để xác định được chính xác cây sâm bao nhiêu năm tuổi ta dựa vào bộ thân rễ củ của Sâm Ngọc Linh để xác định mắt sâm (số sẹo). Mỗi mắt sâm chính là một tuổi của sâm.

Công thức tính tuổi sâm Ngọc Linh: Số mắt sâm + 3

Điều này có thể lý giải như sau:

Trong 3 năm kể từ khi hạt nảy mầm chưa xuất hiện mắt sâm (nếu có thì cũng rất bé khó có thể nhìn ra được). Và thường thì sau 3 năm mới xuất hiện mắt sâm đầu tiên.

Hằng năm đầu tháng 1 cây sâm sẽ ra chồi mới, mọc zíc zắc với với chồi cũ (vết sẹo cũ) nên các mắt sâm sẽ nằm so le nhau.

Khoảng từ tháng 4 đến tháng 6 cây ra hoa và kết quả

Cuối tháng 10 phần thân kí sinh lụi dần, lá rụng để lại một vết sẹo ở đầu củ sâm, cây ngủ đông hết tháng 12.

Chu trình sinh trưởng và phát triển của sâm cứ thế lặp đi lặp lại năm này qua năm khác. Ta đếm số mắt sâm trên phần rẽ thì sẽ xác định được tuổi của sâm

Ví dụ: Cách tính tuổi sâm Ngọc Linh có 7 vết sẹo trên phần thân rễ = 7 (số mắt sâm) + 3 (3 năm đầu mới có 1 mắt) = 10 năm tuổi.

Mùa thu hoạch sâm và cho chất lượng tốt nhất là vào mùa đông và thường thì sẽ thu hoạch những cây sâm từ 5 tuổi trở nên.

Các bài thuốc từ sâm Ngọc Linh

– Bài thuốc Sâm quy dưỡng lực: Chứa sâm Ngọc Linh và Đương quy, có thể gia thêm một số vị thuốc bổ khác. Có tác dụng bổ khí huyết, tăng cường sức lực và hệ miễn dịch. Sâm Ngọc Linh phối hợp với Đinh lăng cũng có tác dụng bổ khí, tăng cường sinh lực. Liều dùng trung bình là 2 – 6 gram/ngày dưới dạng thuốc thang, bào chế dạng viên, siro…

– Rượu sâm Ngọc Linh: Nên chọn của sâm Ngọc Linh tươi, 10 năm tuổi trở lên, có gốc to và nhiều rễ để ngâm rượu. Ngâm rượu sâm Ngọc Linh trong bình thủy tinh trong suốt có nắp đậy và kích thước vừa vặn với củ sâm.

• Cách làm rượu sâm Ngọc Linh

• Bước 1: Rửa sạch củ sâm Ngọc Linh. Chú ý các thao tác rửa cần nhẹ nhàng để không làm xước hay đứt rễ sâm.

• Bước 2: Để sâm ráo nước rồi cho vào bình thủy tinh. Chú ý xếp theo chiều dọc của củ sâm.

• Bước 3: Đổ rượu cho tới khi rượu ngập toàn bộ củ sâm. Đậy kín nắp và bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh sáng mặt trời.

• Ngâm tối thiểu 100 ngày.

* Lưu ý: Tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi dùng