Thuốc cổ truyền Trung Quốc đã đoạt giải Nobel Y Học như thế nào?

Thuốc cổ truyền Trung Quốc đã đoạt giải Nobel Y Học như thế nào?


Giải Nobel Y Học năm nay đã được trao cho 3 nhà khoa học đến từ Ireland, Nhật Bản và Trung Quốc nhờ 2 công trình nghiên cứu chống bệnh sống rét và nhiễm trùng từ giun đũa ký sinh.

Danh sách ba nhà khoa học đoạt giải Nobel Y Học 2015

Nhưng đáng chú ý, công trình chống bệnh sốt rét được vinh danh chỉ riêng một nhà khoa học Trung Quốc có tên Youyou Tu (sinh năm 1930) và bà giành trọn 1/2 giải thưởng trong khi 2 nhà khoa học còn lại mỗi người chỉ được 1/4 giải thưởng (vì chia sẻ chung một công trình). Bên cạnh đó, công trình của bà dựa trên một liệu pháp y học cổ truyền của Trung Quốc vốn có nhiều khác biệt so với liệu pháp y học hiện đại của phương Tây. Vậy vì đâu mà một trong những giải thưởng khoa học danh giá nhất hành tinh lại tôn vinh một công trình mang nhiều màu sắc phương Đông đến vậy?

Trước hết, công trình của Tu đã giúp làm ra Artemisinin, một loại thuốc có phản ứng mãnh liệt với căn bệnh sốt rét được gây ra bởi trùng Plasmodium falciparum (một loại protozoa ký sinh). P. falciparum lây nhiễm qua đường máu nhờ muỗi Anopheles. Theo báo cáo mới nhất của tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong 2014, trong 2013 có tới 198 triệu ca sốt rét trên toàn cầu, ước tính có khoảng 584.000 ca đã tử vong. Phần lớn các ca sốt rét xuất hiện tại vùng hạ Sahara (châu Phi) với khoảng 75% trường hợp bị gây ra bởi P. falciparum. Và hầu như mọi ca tử vong đều có nguồn gốc từ P. falciparum.

Trùng P. falciparum (dẹt) bên cạnh các tế bào hồng cầu

Do đó, việc làm ra Artemisinin của bà được hội đồng Giải Nobel đánh giá rất cao vì ý nghĩa của nó đối với nhân loại. Và đằng sau giải thưởng danh giá này là một câu chuyện rất dài…

Bắt đầu câu chuyện là từ hồi những năm kháng chiến chống Mỹ của quân và dân Việt Nam, sốt rét rừng là một căn bệnh gây ám ảnh với mọi chiến binh, bất kể thuộc phe nào. Và điều đáng sợ hơn là trùng P. falciparum lúc ấy đã phát triển thêm cả khả năng kháng thuốc trước chloroquine, thứ thuốc được dùng phổ biến lúc bấy giờ để chống sốt rét. Do vậy, không có gì đảm bảo mạng sống của bệnh nhân sẽ được bảo toàn một khi đã bị nhiễm bệnh.

Vốn là đồng minh của Việt Nam lúc bấy giờ, Trung Quốc đã quyết định hỗ trợ nghiên cứu nhằm tìm ra một loại thuốc mới có khả năng trị sốt rét. Bởi vì nếu có quá nhiều người lính Việt Nam bị căn bệnh trên, cục diện cuộc chiến sẽ trở nên rất tệ.

Một dự án quân đội được triển khai, hơn 500 nhà khoa học Trung Quốc được điều động. Một nhóm trong số họ tìm kiếm khoảng 40.000 loại hoá chất mà con người từng biết để xem phản ứng của chúng với sốt rét. Số còn lại đi về các miền quê xa xôi nhằm tìm câu trả lời trong các tài liệu y học cổ.

Bản đồ phân bổ các chủng sốt rét trên toàn cầu (tính đến 2010)

Xám – Không có sốt rét, Cam – Chưa có sốt rét kháng chloroquine hoặc trùng P. falciparum

Đỏ tươi – Đã có sốt rét kháng chloroquine, Đỏ sậm – Sốt rét kháng nhiều loại thuốc hoặc kháng mạnh chloroquine

Nhóm tìm kiếm theo phương pháp “của Tây” (hoá chất) đã không thành công. Trong khi nhóm “truyền thống” đã đạt được kết quả, tất nhiên cũng không dễ dàng gì. Trong tạp chí Nature phát hành hồi 2011, bà đã miêu tả những khó khăn trong quá trình tìm kiếm của mình:

“Chúng tôi điều tra hơn 2.000 bài pha chế thảo dược Trung Quốc và nhận ra 640 bài có tiềm năng đối phó được với sốt rét. Có hơn 380 bài có thành phần trích ra từ 200 loại thảo dược được đánh giá thử nghiệm trên chuột có tác dụng. Tuy vậy, toàn bộ quá trình không hề suôn sẻ, và không có kết quả đáng nổi bật nào xuất hiện nhanh chóng”.

Chỉ mãi tới cuối những năm 60 của thế kỷ trước, những thành quả đầu tiên của nhóm “truyền thống” mới bắt đầu lộ diện. Một bản văn tự cổ tiết lộ cách sử dụng qinghao – tên Trung Quốc của một loài ngải tây ngọt. Tinh chất của loại cây này chính là thành phần làm nên Artemisinin. Nhưng phải mất tới 5 năm, 1972, Tu mới tìm ra cách chiết xuất thành công để làm ra thuốc. Xong mọi việc chưa dừng ở đó.

Thư Viện Hình Ảnh
hình 1
hình 2
Hình 3
error: Content is protected !!