Chương 15 TÚC KHUYẾT ÂM CAN KINH

Chương 15 TÚC QUYẾT ÂM CAN KINH 

(Méridien du Foie) (6 huyệt x 2 – 12) 

SỰ LƯU HÀNH CỦA KINH HUYỆT 

  

Kinh này tiếp với Túc thiếu dương, khởi nguyên từ ngón chân cái nơi huyệt Đại Đôn chạy lên các huyệt Hành giang, huyệt Thái xung, huyệt Trung phong qua phía trước gót chân giao tiếp với Kinh túc thái âm nơi huyệt Tam Âm giao. Nơi đây dây thần kinh chạy qua huyệt Trung đô vào nhượng chân nơi huyệt Nội liêm, huyệt Tất quan, huyệt Khúc tuyền, huyệt Âm bao, huyệt Ngủ lý, huyệt Âm liêm hội với kinh mạch Túc thái âm nơi huyệt Xung môn chạy qua hai bên giao hội với Nhâm mạch nơi huyệt Khúc cốt. Đến dây thần kinh chạy vào bụng dưới hội với huyệt Trung cực, huyệt Quang nguyên (Nhâm mạch) huyệt Chương môn, huyệt Kỳ môn, huyệt Địa đái giáp với Vị phủ vào nơi can tạng, rồi chạy xuống vùng Túc thiếu dương liên lạc với Đởm phủ. Nơi dây thần kinh chạy trở lên xuyên qua Hoành cách mạc đến Kinh túc Thái âm nơi huyệt Thực độc huyệt Đại bào, huyệt Trung gian tan vào gân ở hông, chạy lên Túc thiếu dương huyệt Huyên dịch đến huyệt Vân môn thuộc Thủ thái âm mới dứt. 

Lại có một đường mạch ở bụng dưới thuộc Túc Thái Âm tiểu trường chạy lên xương sống cứu thứ ba vào lỗ xương thứ tư do Kinh túc dương mình ngoài huyệt Nhơn nghinh sau cổ họng vào lỗ mũi đến huyệt Đại nghinh, huyệt Địa thương ngoài huyệt Tứ Bạch vào trong mắt chạy ra kinh Túc thiếu dương huyệt Dương bạch, huyệt Lâm khấp, huyệt Trung gian hợp với đốc mạch nơi huyệt Bá hội (các âm mạch không lên đầu, chỉ có Can mạch chạy ra khắp mặt và quanh môi). 

1. HUYỆT ĐẠI ĐÔN 

Huyệt này có tên Đại thuận, Thủy tuyền, Túc khuyết âm can mạch chạy ra, thuộc mộc. 

a) Phương pháp tìm huyệt: 

Phía sau ngón chân cái trước cứu xương thứ nhất cách bên móng chân một phân năm là vị trí của huyệt. 

b) Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu 1 phân 5 mũi kim thẳng xuống không giống như những ngón chân khác. Cứu 3 liều, cũng có thể dùng kim 3 khía châm cho ra máu. 

c) Chủ trị; 

Tiểu không dứt, tiểu xon, cao hoàn viêm, thần kinh bộ sinh dục đau, sa tử cung, kinh nguyệt quá nhiều, băng huyết, cam tích. 

d) Phương pháp phối hợp: 

Hợp với huyệt Tam Âm giao, huyệt Trường Cường trị đau ở ruột non. 

Hợp với huyệt Chiếu hải trị sán khí, bụng lạnh. 

e) Tham khảo các sách: 

Sách Bị Cấp Cứu Pháp nói: ông Tôn chơn Nhơn trị bịnh sán ở tiểu trường đau nhức gần chết. Ông cứu trên đầu 2 ngón chân cái 7 liều thì hết liền. 

Sách Châm cứu thực hành (Nhật ) nói:  Đại tiện không thông nên hợp với huyệt Chiếu hải. 

Sách Traité d’acupuncture nói: đàn bà băng huyết lấy tâm bức cứu cháy châm vào huyệt Đại đôn rất hay. 

Phú Tịch Hoằng nói đại tiện bí nên cứu huyệt này. 

Phú Ngọc Long nói: hiệp với huyệt Kỳ môn trị sán khí rất hay. 

Sách Càn Khôn sanh ý nói: hợp với huyệt Tam âm giao trị bụng lạnh đau nhức. 

g) Nhận xét chung: 

Huyệt Đại đôn thuộc Can kinh có tác dụng làm cho gân lơi ra. Trị bịnh đàn bà có cục trong bụng đau chằng xuống hoặc băng huyệt đau dạ dưới, tiểu tiện không ngưng, chóng mặt. Trẻ con nơi sóng mũi, đầu chơn mày, huyệt Ấn đường có gân xanh nổi lên là hiện tượng của bịnh cam tích cứu huyệt này rất hay. 

  

2. HUYỆT HÀNH GIAN. 

Huyệt này là nơi mạch Túc Khuyết Âm chạy đến, thuộc hoả huyệt. 

a) Phương pháp tìm huyệt: 

Giữa ngón chân cái và ngón chân thứ hai có 1 cục xương nổi lên nơi có động mạch nhảy là vị trí của huyệt. 

b) Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu từ 3 đến 5 phân, cứu 5 liều. 

c) Chủ trị; 

Ruột đau có cục, đại tiện bí, tiểu xón, chân tóc nhức, kinh nguyệt quá nhiều, trẻ nít kinh phong, đái đường, hay sợ sệt và hồi hộp, màng bụng sưng. 

d) Phương pháp phối hợp : 

Hợp với huyệt Chiên trung, huyệt Thủy phân, Quang nguyên, huyệt Tam âm giao, huyệt Túc tam Lý trị máu độc. 

e) Tham khảo các sách: 

Sách Théorie et pratique de l’acupuncture nói: huyệt này trị bịnh trẻ con kinh phong co rút. 

Sách Châm Cứu học (Nhựt) nói: huyệt Hành gian trị mắt đau, chân sưng. 

Sách Thiên kim nói: cứu huyệt này trị các chứng ngứa, trẻ nít và lớn tuổi tiểu xón. 

Phú bá chứng nói : Gan nóng mắt quáng gà nên châm với huyệt Tinh minh và huyệt Hành gian. Phú thông Huyền nói: huyệt Hành gian trị đầu gối sưng và bịnh mắt. 

g) Nhận xét chung: 

Huyệt này là Can kinh thuộc hỏa huyệt nên những chứng thuộc về gan sinh ra dùng huyệt này làm cho giảm nóng, tiêu phong. Hợp với huyệt Túc tam lý làm cho khí huyết lưu thông trị được gối sưng, ợ hơi. 

3. HUYỆT THÁI XUNG. 

Huyệt này là nơi Túc Khuyết âm can kinh chạy vào, thuộc thổ huyệt. 

a) Phương pháp tìm huyệt: 

Lấy tay nhận nơi đầu xương ở khớp đầu gối có một lổ sâu là vị trí của huyệt. 

b) Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu 2 đến 3 phân. Cứu 5 liều. 

c) Chủ trị: 

Ruột đau gò có cục, ruột viêm, thận sưng, (Phù thủng) vú sưng, ruột ra máu, tử cung ra máu, tiểu xón, đại tiện bí, 2 chân lạnh, thần kinh ở ngực, hông, lưng, đau nhức. 

d) Phương pháp phối hợp: 

Hợp với huyệt Hiệp cốc trị vai nhức. hợp với huyệt Bá Hội, huyệt Chiếu hải, huyệt Tam âm giao trị hầu đau. Hợp với huyệt Túc Tam lý, huyệt Tuyệt cốt, huyệt Dương lăng tuyền, huyệt Âm lăng tuyền trị chân yếu, đầu gối sưng. 

d) Tham khảo các sách: 

Phú Bá Chứng nói: huyệt này trị bịnh ở môi. 

Phú Thông huyền nói: đi đứng khó khăn nên châm huyệt này. 

Phú Thiên U nói: tim sưng lớn, cổ đau châm huyệt này thì hết. 

Sách Thần Nông nói: Hàn thấp, cước khí làm đau nhức, đi đứng khó khăn nên cứu 3 liều. 

Sách Acupuncture của H.Voisin nói: huyệt này trị chân yếu hoặc bắp chân ốm. 

Sách Châm cứu thực nghiệm (Nhựt) nói: hợp với huyệt Hiệp cốc trị lưng và vai nhức. 

Sách Traité d’Acupuncture nói: huyệt này trị bịnh vàng da. 

Sách Châm cứu y học Giảng nghĩa (Nhựt) nói: huyệt này trị 2 chân lạnh, cổ sưng. 

g) Nhận xét chung: 

Máu do gan, huyệt Thái xung có công dụng điều hòa huyệt lượng. Các khớp xương ở tứ chi vận động nhờ gân cổ máu mới hoạt động được. Nên sách nói: tay có máu mới cầm nắm được, chân có máu mới đi đứng. Gân do gan làm chủ. Châm huyệt này có tác dụng kích thích làm điều hòa nội tạng. Can tạng bịnh hay phát sanh, xương ống chân nhức, ngón chân tê, châm hay cứu huyệt này có công hiệu. 

4. HUYỆT TRUNG PHONG. 

  

Huyệt này có tên Huyền tuyền, Túc Khuyết âm can mạch lưu hành, thuộc kim huyệt. 

a)      Phương pháp tìm huyệt: 

Co bàn chân lên, phía trước mắc cá có lỗ sâu ngang với huyệt Giải khê và huyệt Thương kheo là vị trí của huyệt. 

b)      Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu 3 (ba) đến 4 phân. Cứu 3 đến 5 liều. 

c)      Chủ trị: 

Bàng quang viêm, tiểu xón, vàng da, tê toàn thân, cước khí, 2 chân lạnh, mất tỉnh, tràng hạt, Âm hộ teo nhỏ, âm hộ sưng nhức. 

d)      Phương pháp hợp trị: 

Hợp với huyệt Tam lý, huyệt Thái xung trị chân nhức. 

e)      Tham khảo các sách: 

Sách Thiên Kim nói: Tiểu xón, đau đớn cứu huyệt này 30 liều. 

Phú Ngọc Long nói: đi đứng khó khăn nên châm với huyệt Thái xung, huyệt Tam Lý. 

g) Nhận xét chung: 

Sự vận động  các khớp xương ở tay chân có liên hệ đến kinh lạc, như đi lâu cảm thấy mỏi gân, hoặc huyết ngưng, khí trệ thì co dũi không được tự nhiên đi đứng khó khăn. Gặp trường hợp này nên hợp với huyệt Thái xung để trị có kết quả tốt hơn. 

5. HUYỆT CHƯƠNG MÔN: 

Huyệt này có tên là Trường Bình, Hiệp giao, Cân giao, Hậu chương môn, nơi hội Túc khuyết âm can kinh, Túc thiếu dương đởm kinh. 

a) Phương pháp tìm huyệt. 

Để người bệnh nằm nghiêng, từ rốn lên 2 tấc, ngang qua 6 tấc, tay giơ thẳng lên tìm huyệt. 

b) Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu từ 8 đến 1 tấc. Hơ nóng 20 phút. Cứu từ 3 đến 100 liều. 

c) Chủ trị: 

Phổi có mụt, ho khò khè, màng hông sưng, nhân khí quảng viêm. Thần kinh rung động, ăn không tiêu, vàng da, ói mửa, ruột gò có cục, ruột sưng, bàng quang viêm, tiểu máu , trẻ con rét cứng lá lách. 

d) Tham khảo các sách: 

Sách Cảnh Nhạc Toàn thơ nói: bịnh rét cứng lá lách trị không hết nên cứu với huyệt Thủy Đạo. 

Võ Điền nói: Dạ dày co lại hay thòng xuống, hoặc màng bụng sưng hay trứng nước dùng huyệt này rất công hiệu . 

Sách Phương Bịnh Châm Cứu toàn thơ nói: Hông bên tả đau nhức, hơi lên ăn uống không tiêu nên châm huyệt này. 

Sách Théorie et pratique de l’acupuncture nói: huyệt này trị bao tử sưng, cuống họng và Hoành cách mạc viêm. 

g) Nhận xét chung: 

Màng bụng sưng nguyên nhân do tạng tỳ bị chướng ngại, khi châm huyệt này mũi kim không nên hướng phía trên xương sườn sợ làm tổn thương tạng khí. 

Huyệt Chương môn là nơi hội Năm tạng (tim, gan, thận phổi, tâm bào lạc) nên dùng có rất nhiều hiệu lực. 

6. HUYỆT KỲ MÔN 

Huyệt này là nơi hội các mạch: Túc Thái âm ỳ, Khuyết âm can và Âm duy. 

a) Phương pháp tìm huyệt: 

Nằm ngửa, phía dưới vú nơi đầu xương sườn thứ chín đưa tay thẳng lên tìm huyệt. 

b) Phương pháp châm cứu: 

Châm sâu 5 phân. Hơ nóng 20 phút, cứu 5 liều. 

c) Chủ trị; 

suyển nằm không được, mặt sưng, (hông đau không day trở được, mắt xanh ụa mửa). Màng hông sưng (hông tê nhức) . Tiểu tiện bí, tiểu xón, Âm hộ nhức. 

d) Phương pháp phối hợp: 

Hợp với huyệt Đại đôn trị hạch ở háng nhức, hợp với huyệt Tam lý trị thương hàn truyền nhập âm kinh không ra mồ hôi. 

e) Tham khảo các sách: 

Phú Tịch Hoằng nói: huyệt này chẳng những trị thương hàng truyền kinh không có mồ hôi mà còn trị đàn bà sanh khó. 

Phú Bá Chứng nói: Bịnh thương hàn làm cổ cứng đơ nên châm với huyệt Ôn lưu. 

Sách Châm cứu học (Nhựt) nói: Huyệt này trị hông đầy máu nhiều sanh cổ trướng. 

Sách Acupuncture chinoise pratique nói: huyệt này trị suyển nằm ngồi không được. 

g) Nhận xét chung: Huyệt này là nơi hội Can, tỳ âm duy nên trị các chứng do bô tuần hoàn máu huyết bất thường. Những chứng đau hông, mật có sạn, mặt sưng, sau khi sanh ứ huyết hôi hám hay màng hông sưng rất hay. 

Kinh nguyệt bế châm huyệt Huyết hải không công hiệu nên cứu huyệt Kỳ môn tức thông kinh nguyệt. 

Nó dùng trị bên ngoài hệ thống tiêu hóa nên trừ được chứng nóng ở ruột, huyết áp cao.  

Thư Viện Hình Ảnh
hình 1
hình 2
Hình 3
error: Content is protected !!